Η Ελλάδα καλείται να επιτύχει φιλόδοξους στόχους για το 2030 και το 2050, διατηρώντας ταυτόχρονα την ασφάλεια εφοδιασμού, την οικονομική βιωσιμότητα των επενδύσεων και την κοινωνική αποδοχή του ενεργειακού κόστους. Η πράσινη μετάβαση αποτελεί έναν από τους πιο καθοριστικούς μετασχηματισμούς της ελληνικής οικονομίας. Η αυξημένη διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι βέβαιο ότι μέσο- και μακροπρόθεσμα θα οδηγήσει σε μείωση των τιμών στην αγορά ενέργειας. H διαδικασία αυτής της μετάβασης συνοδεύεται αναπόφευκτα από ενδιάμεσα κόστη λόγω της υιοθέτησης νέων τεχνολογιών και της ανάπτυξης υποδομών και απαιτεί συστηματικές ρυθμιστικές παρεμβάσεις από την πλευρά της Πολιτείας και των Ρυθμιστών. Ειδικότερα, μέσα στον επόμενη δεκαετία μπορούν να διακριθούν τα ακόλουθα κρίσιμα ζητήματα:
Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για τον σχεδιασμό του ενεργειακού συστήματος. Η εξέλιξή της επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: την οικονομική ανάπτυξη, τις δημογραφικές τάσεις, τις αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες, αλλά και την πορεία του εξηλεκτρισμού των τελικών χρήσεων.
Η μετάβαση σε ηλεκτρικά οχήματα, αντλίες θερμότητας και γενικότερα σε ηλεκτρικές εφαρμογές θέρμανσης και ψύξης, αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τη ζήτηση σε μεσομακροπρόθεσμο ορίζοντα, η οποία, σύμφωνα με το ΕΣΕΚ, προβλέπεται να ξεπεράσει τις 125 TWh το 2050. Ωστόσο, έως σήμερα, η αύξηση αυτή εξελίσσεται πιο αργά από ό,τι προέβλεπαν τα βασικά σενάρια του ΕΣΕΚ. Παράλληλα, τα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας, αν και θετικά από περιβαλλοντική άποψη, λειτουργούν περιοριστικά ως προς τη συνολική κατανάλωση.
Η αβεβαιότητα γύρω από τον σχεδιασμό των μεγάλων μελλοντικών καταναλώσεων, όπως τα data centers, ο ακριβής χρονισμός της υλοποίησης έργων παραγωγής πράσινου υδρογόνου (~23% της προβλεπόμενης ζήτησης το 2050) και των συνθετικών καυσίμων, η βραδύτερη του αναμενόμενου διείσδυση της ηλεκτροκίνησης (~19% της συνολικής κατανάλωσης το 2050), καθώς και η συνεργατική – αλλά και ανταγωνιστική σε επίπεδο εξαγωγών και υποδομών – σχέση μεταξύ των τομέων υδρογόνου και ηλεκτρισμού καθιστούν ακόμη πιο σύνθετο τον ενεργειακό σχεδιασμό. Οι πολιτικές στήριξης της ζήτησης – πέραν της ανόδου του οικονομικού κύκλου – και του εξηλεκτρισμού αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία της πράσινης μετάβασης και την αποφυγή εφάπαξ επενδύσεων (sunk investments).
Η Ελλάδα έχει πλέον υπερβεί τον παραδοσιακό της ρόλο, ο οποίος περιοριζόταν αποκλειστικά στην κάλυψη της εγχώριας ζήτησης ενέργειας, και μετασχηματίζεται με ταχείς ρυθμούς σε έναν κρίσιμο περιφερειακό κόμβο διαμετακόμισης και εμπορίας φυσικού αερίου για την ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία διαδραματίζει ένα πλέγμα υποδομών που περιλαμβάνει τον Τερματικό Σταθμό της Ρεβυθούσας, το FSRU Αλεξανδρούπολης, καθώς και κρίσιμες διασυνδέσεις (TAP, IGB, και συνδέσεις προς Βουλγαρία, Ρουμανία).
Το ελληνικό σύστημα συνολικά καλείται να παίξει καταλυτικό ρόλο στην τροφοδοσία γειτονικών χωρών (Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και σταδιακά Ουκρανία) στο πλαίσιο του «Κάθετου Διαδρόμου» (Vertical Corridor) και της στρατηγικής της ΕΕ για απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο. Οι αναλύσεις δείχνουν ότι σε σενάρια πλήρους διακοπής των ρωσικών ροών, οι εξαγωγές μέσω Ελλάδας μπορεί να φτάσουν τα 3 - 4 bcm ετησίως.
Παρά τη μεταβλητότητα των τιμών, το φυσικό αέριο θα συνεχίζει να παίζει σημαντικό ρόλο στα ενεργειακά μίγματα της ΝΑ Ευρώπης, επηρεάζοντας καθοριστικά τη διαμόρφωση των τιμών.
Μετά την ενεργειακή κρίση του 2022, οι τιμές στην προ-ημερήσια αγορά παρουσίασαν σταδιακή αποκλιμάκωση, χωρίς ωστόσο να επιστρέψουν στα προ κρίσης επίπεδα. Το 2025, η μέση ετήσια Οριακή Τιμή Συστήματος εμφανίζεται μειωμένη σε σχέση με το 2023, γεγονός που αποδίδεται κυρίως στη μεγάλη διείσδυση των φωτοβολταϊκών.
Η αυξημένη παραγωγή Φ/Β τις μεσημβρινές ώρες οδηγεί σε έντονο κανιβαλισμό των τιμών, ακόμη και σε αρνητικές τιμές, φαινόμενο που εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην ελληνική αγορά το 2025. Η μετάβαση των προϊόντων της χονδρεμπορικής αγοράς από ωριαία σε 15λεπτα, από τον Οκτώβριο του 2025, αναμένεται επίσης να αυξήσει περαιτέρω τη μεταβλητότητα και να επηρεάσει τα έσοδα τόσο των ΑΠΕ όσο και των συστημάτων αποθήκευσης.
Παράλληλα, το εύρος διακύμανσης (spread) μεταξύ των χαμηλών μεσημβρινών και υψηλών απογευματινών τιμών διευρύνεται λόγω κανιβαλισμού των Φ/Β και των απογευματινών αιχμών, με το μέσο ετήσιο spread του 2025 να είναι κατά περίπου 45% μεγαλύτερο σε σχέση με το 2023, γεγονός το οποίο αναδεικνύει περαιτέρω την επιτακτική ανάγκη για εγκατάσταση μονάδων αποθήκευσης.
Το υπολειπόμενο φορτίο αφορά ουσιαστικά στο φορτίο που καλούνται να καλύψουν οι συμβατικές μονάδες παραγωγής. Παρατηρείται ότι το υπολειπόμενο φορτίο μειώνεται αισθητά από το 2023 προς το 2025, ιδιαίτερα τις πρωινές – μεσημβρινές ώρες λόγω της αυξημένης παραγωγής φωτοβολταϊκών.
Η αυξημένη διείσδυση ΑΠΕ, αν και συμβάλλει αποφασιστικά στη μείωση των εκπομπών και του μεταβλητού κόστους παραγωγής, οδηγεί σε μείωση των ωρών λειτουργίας των συμβατικών μονάδων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη συρρίκνωση των εσόδων τους και την αδυναμία κάλυψης σταθερών εξόδων, γεγονός που απειλεί τη βιωσιμότητά τους και, κατ’ επέκταση, θέτει ερωτήματα ως προς την ανάγκη επάρκειας ισχύος και διαθεσιμότητας πόρων ευελιξίας του Συστήματος. Εφόσον η παραπάνω αναγκαιότητα τεκμηριωθεί συστηματικά και από τη μελέτη επάρκειας του ΑΔΜΗΕ, θα πρέπει να εξεταστεί η εισαγωγή Μηχανισμού Διαθεσιμότητας Ισχύος (CRM).
Αντίστοιχα, το πλαίσιο του CISAF εισάγει την έννοια της αξιολόγησης αναγκών ευελιξίας και επιτρέπει στα κράτη-μέλη να υιοθετούν μηχανισμούς στήριξης για τεχνολογίες ευελιξίας μη ορυκτής προέλευσης. Στο πλαίσιο αυτό, η απόκριση ζήτησης και η αποθήκευση ενέργειας αναγνωρίζονται ως βασικά εργαλεία.
Η εφαρμογή τέτοιων μηχανισμών οφείλει να είναι στοχευμένη, προσωρινή και συμβατή με το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων.
Οι «περικοπές» παραγωγής αποτελούν πλέον δομικό χαρακτηριστικό της ελληνικής αγοράς. Η υψηλή παραγωγή ΑΠΕ σε συνδυασμό με την βραδέως αυξανόμενη ζήτηση και τους περιορισμούς του δικτύου σε πεπερασμένες περιπτώσεις οδηγούν σε υποχρεωτική απόρριψη παραγωγής ΑΠΕ. Ήδη από τον Μάιο του 2025, οι συνολικές περικοπές ξεπέρασαν εκείνες ολόκληρου του 2024. Οι μήνες της άνοιξης τυπικά εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά λόγω υψηλής φωτοβολταϊκής παραγωγής και χαμηλής κατανάλωσης. Τα επίπεδα περικοπών που προκαλούν σημαντική ανησυχία σε παραγωγούς, θα πρέπει πλέον να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη στον βασικό σχεδιασμό των επενδυτών και των τραπεζικών ιδρυμάτων.
Τα συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας θεωρούνται βασική λύση για την αντιμετώπιση των περικοπών, της μεταβλητότητας των τιμών και της ανάγκης ευελιξίας. Από το 2023 έως σήμερα, έχουν πραγματοποιηθεί διαγωνισμοί με ιδιαίτερα χαμηλές τιμές προσφοράς, γεγονός που υποδηλώνει έντονο ανταγωνισμό και προσδοκίες μείωσης του κόστους. Παρά την αναγκαιότητα των συστημάτων αποθήκευσης και το έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον, τα merchant ΒΕSS θα αντιμετωπίσουν σημαντικές προκλήσεις ως προς την οικονομική βιωσιμότητας τους. Ο κανιβαλισμός των spreads, τα μονοδιάστατα μοντέλα εσόδων τα οποία βασίζονται μόνο στο arbitrage, καθώς και η ασάφεια σχετικά με τον τρόπο συμμετοχής στις αγορές επικουρικών υπηρεσιών και οι ακριβείς υπηρεσίες οι οποίες θα προσφέρονται καθιστούν την υβριδοποίηση των έργων ΑΠΕ πρακτικά μονόδρομο.
Η ανάπτυξη διεθνών διασυνδέσεων αποτελεί κρίσιμο μοχλό τόσο για την περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ όσο και για την εδραίωση της χώρας ως διαμετακομιστικό κόμβο. Σε εθνικό επίπεδο, η αυξημένη εγκατάσταση ΑΠΕ, ιδίως σε γεωγραφικά απομακρυσμένες περιοχές, δημιουργεί ανάγκες για εκτεταμένες επενδύσεις σε νέα έργα δικτύου, αναβαθμίσεις υποσταθμών και ενίσχυση της ψηφιοποίησης.
Αυτό άλλωστε προβλέπει και το European Grids Package το οποίο στοχεύει στην άρση των περιορισμών των ηλεκτρικών δικτύων που αναδεικνύονται ως βασικό εμπόδιο για την περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ. Το Grids Package εισάγει επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων και ενισχυμένο μακροπρόθεσμο επενδυτικό σχεδιασμό από τους Διαχειριστές, προώθηση της ψηφιοποίησης και ενσωμάτωση τεχνολογιών ευελιξίας, όπως η αποθήκευση και η απόκριση ζήτησης και δίνει έμφαση στις διασυνδέσεις και στον διασυνοριακό συντονισμό.
Στο σκέλος της χρηματοδότησης, οι Διαχειριστές θα κληθούν να υλοποιήσουν σημαντικές επενδύσεις την επόμενη δεκαετία γεγονός που αυξάνει τη χρηματοοικονομική τους μόχλευση (gearing)και καθιστά τη συμμετοχή στρατηγικών επενδυτών στα μετοχικά του σχήματα ως ενδεχόμενο που χρήζει περαιτέρω αξιολόγησης.
Η αγορά των διμερών συμβολαίων (PPAs) στην Ελλάδα ωριμάζει, αν και παραμένει επιφυλακτική, ιδίως για τα φωτοβολταϊκά. Τα PPAs μπορούν να λειτουργήσουν πρωτίστως ως εργαλείο αντιστάθμισης κινδύνου και μακροχρόνιου και δευτερευόντως ως μέσο μείωσης του ενεργειακού κόστους για τους καταναλωτές. Η εισαγωγή μηχανισμών εγγύησης πιστωτικού κινδύνου, η ρυθμιστική σταθερότητα – με σαφώς ορισμένο πλαίσιο για τις περικοπές – και η ενσωμάτωση της ευελιξίας μέσω υβριδικών PPAs που συνδυάζουν ΑΠΕ και Αποθήκευση θεωρούνται κρίσιμες παρεμβάσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη της αγοράς και την ενσωμάτωση της μείωσης του ενεργειακού κόστους στον τελικό καταναλωτή.
Η πράσινη μετάβαση στην Ελλάδα εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς, αλλά συνοδεύεται από σύνθετες προκλήσεις. Η αυξημένη διείσδυση ΑΠΕ μειώνει το ενεργειακό κόστος και τις εκπομπές, ταυτόχρονα όμως εντείνει τον κανιβαλισμό τιμών, τις περικοπές ενέργειας και τα ζητήματα βιωσιμότητας των συμβατικών μονάδων.
Η αποθήκευση, η ευελιξία, οι διασυνδέσεις, τα PPAs και οι στοχευμένοι μηχανισμοί στήριξης αποτελούν βασικούς πυλώνες για την εξισορρόπηση του συστήματος. Ο συντονισμένος σχεδιασμός πολιτικών, επενδύσεων και ρυθμιστικών παρεμβάσεων είναι απαραίτητος ώστε η Ελλάδα να επιτύχει τους στόχους του 2030 και του 2050, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ασφάλεια εφοδιασμού, την οικονομική βιωσιμότητα και την κοινωνική συνοχή.
Εγγραφείτε στις ενημερώσεις μας
